بهار تکنولوژی و فناوری

راههاي تشخيص و درمان اختلال اوتيسم و روشهاي آموزشي به کودکان

  داراي اين اختلال در مدارس

 کمال محبوبي ١، ميکائيل علي پور٢

١- کارشناس ارشد برنامه ريزي آموزشي ، آموزش و پرورش ، ايران : بوکان .

 ٢- کارشناس ارشد برنامه ريزي درسي ، آموزش و پرورش ، ايران : شاهين دژ .

 خلاصه

اختلال اوتيسم يکي از مهمترين اختلالاتي است که در رشد اجتماعي کودکان و توانايي هاي آنها در برقراري ارتباط با ديگران و تعاملات اجتماعي آنها تأثير مي گذارد و مشکلات زيادي را براي اين طيف از کودکان به وجود مي آورد. هـدف از تحقيـق حاضر بررسي اين نوع اختلال و انواع راههاي تشخيص و درمان آن و شناسايي روشهايي که به صورتي کاربردي در امر تعليم و تربيت دانش آموزان داراي اين اختلال تأثيرگذار است ، مي باشد. که با اسـتفاده از روش کتابخانـه اي و مراجعـه بـه تحقيقـات مختلف به جمع آوري اطلاعات لازم در اين زمينه پرداخته شده و راهکارهاي لازم در اين زمينه ارائه گرديده است . 

کليد واژه ها: اوتيسم ١، تشخيص ٢، درمان ٣، روشهاي کاربردي آموزشي ٤، دانش آموزان ٥.

١. مقدمه

کلمه ي اوتيسم ، از لغت يوناني « اتو» به معناي « معطوف به خود » ، اقتباس شده است و به معناي در خودفرورفتن ، درخودماندن و عدم توجه به جهان مي باشد. اين لغت را اولين بار يوگين بلولر(١٩٣٩-١٨٥٧) در سال ١٩١١ براي بيماران « روان گسيخته » به کار برد.( برديده ، ١٣٧٧). 

در متـون و لغــت نامــه هــاي روانشــناختي و روانپزشــکي فارســي بـراي کلمــه اوتيســم ، معــادل هــايي نظيــر « درخودمــاني » (منصــور و همکاران ،١٣٥٦)، « درخودکاوي » و « دل مشغولي »( بهرامي و معنـوي ، ١٣٧٠) و « درخودمانـدگي » ( براهنـي و ديگـران ،١٣٦٨؛ دادسـتان ،١٣٧٥) وضع شده است . با اين که اصطلاح اخير در کشور مقبوليت بيشتري يافته ، هنوز بسياري از محققين و متخصصين باليني کلمه لاتين « اوتيسم » را برمعادل فارسي آن ترجيح داده و آنرا در گفتار و نوشتار خود به وفور به کارمي بندند.(براهني و ديگران ،١٣٦٨، پورافکاري ،١٣٧٣).

کشف اختلال اوتيسم نسبتاً جديد است و اولين با لئوکانر٦، در سال ١٩٤٣ آن را کشف کرد.( گنجـي ، مهـدي ،١٣٨٨،ص ١٧٠).در واقـع اوتيسم ناتواني رشدي شديدي است که در سه سال اول زندگي بروز مي کند و نشانه هاي رفتاري آن ، در هـرده هـزار تولـد، در حـدود ٢ تـا ٤ مورد رخ مي دهد و در پسران تقريباً ٤ برابر دختران مي باشد . علت اصلي ايـن اخـتلال ناشـناخته اسـت . نکتـه جالـب ايـن اسـت کـه وضـعيت

١ . Autism

٢ . Diagnosis

٣ . Treatment

۴ . Applied Methods of Teaching

۵ . Students

۶ .Leo Kanner

 ١

اقتصادي ، اجتماعي ، سبک زندگي و تحصيلات اجتماعي والدين نقشي در بروز اوتيسم ندارد. اين اختلال بر رشد طبيعي مغز، در حيطه تعاملات

اجتماعي و مهارت هاي ارتباطي تأثير            مي گذارد.( قهرماني ،١٣٨٥). 

٢. تعريف اوتيسم :

انجمن ملي درخودماندگي ٢٠٠٤ در خودماندگي را به عنوان يک ناتواني تحوّلي زيستي - عصب شـناختي کـه معمـولاً پـيش از سـن ٣ سـالگي

آشکار                         مي شود بيان نموده است .( به نقل از ملتفت ،١٣٨٨). 

* اوتيسم اختلالي است که در رشد اجتماعي کـودک و توانـايي او در برقـراري ارتبـاط و رفتارهـاي ويـژه ، مثـل حرکـات تکـراري ، تـأثير مي گذارد.(گنجي ، مهدي ،١٣٨٨،ص ١٧٠). 

* اختلال اوتيسم را معلوليت رشدي فراگيري که از بدو تولد همراه کودک است تعريف کرده اند. اختلال اوتيسم جزو اخـتلال هـاي نافـذ رشد است که با اختلال شديد در چند زمينه ي رشدي ، ازجمله مهارت هاي تعامل اجتماعي و ارتباطي بـا رفتـار، تمايـل هـا و فعاليـت هـاي بسيار عجيب و غريب همراه است . اين اختلال پيش از ٣ سالگي آغاز مي شود و شـيوع آن درپسـرها ٤ تـا ٥ برابـر بـيش از دختـران اسـت .

(اسدي ، معصومه ، ١٣٩١،ص ١٤). 

* اوتيسم يک بيماري عصب شناختي با علايم رفتاري است که با اختلالات کيفـي در روابـط ، تعـاملات و تصـورات اجتمـاعي ، رفتارهـاي کليشه اي ، تکراري ، اطوارهاي قالبي و طيف محدود علايق مشخص مي شود.کمبود يا حساسيت بيش از حد به محرکات محيطي از علايـم شايع اين بيماري است .( پوراعتماد، حميدرضا، خوشابي ، کتايون ،١٣٨٦). 

٣. ويژگي کودکان مبتلا به اوتيسم :

يکي از ويژگي هاي مشترک درتعداد زيادي از افراد مبتلا به اوتيسم ، حساسيت بيش از حد به صداهاي محيط اطراف است . کوچکترين صدا در آنها تأثير مي گذارد و صداهاي بلند و ناگهاني اين کودکان را از جا مي پراند و واکنش هاي آنها در مقابل اين صداها شديدتر از ديگران است

. اين کودکان در دنياي خود غرق شده اند و به تعاملات اجتماعي هيچ علاقه اي نشان نمي دهند. آنها از تماس چشمي حذر مي کنند و به کارها و واکنش هاي ديگران در مقابل رفتار خود هيچ اعتنايي ندارند. کودکان مبتلا به اوتيسم رفتارهاي تکراري از خود نشان مي دهند. اين کودکان در يادگيري مشکل دارند، ترجيح مي دهند که تنها باشند و در درک احساسات يا انديشه هاي افراد ديگر ناتوان هستند. يکـي از ويژگـي هـاي عمومي کودکان مبتلا به اوتيسم علاقه شديد آنها به انجام دادن کارهاي روتين روزمره است . (گنجي ، مهدي ،١٣٨٨). 

همچنين آنها در برقراري ارتباط و تعاملات اجتماعي با افراد ديگر دچار مشـکل هسـتند و داراي رفتارهـاي تکـراري و کليشـه اي مـثلاً

تکرار واژها و فعاليت ها به طور مداوم و دنبال نمودن کارهاي معمولي به صورت وسواس هستند.( ملتفت ،١٣٨٧). 

٤. روش هاي درماني براي افراد مبتلا به اختلال اوتيسم « درخودماندگي » : 

به علت تفاوت هاي فردي در افراد مبتلا به درخودماندگي ، نمي توان از قوانين درماني همگاني براي آنها استفاده نمود. زيرا احتمـال دارد يـک بيمار به تکنيک ويژه اي پاسخ مثبت بدهد، ولي همين تکنيک براي بيمار ديگر مضّر باشـد. در فراينـد در مـان افـراد مبـتلا بـه اخـتلال اوتيسـم « درخودماندگي » روش هايي که مورد توجه قرار گرفته اند عبارتند از: روش تحليل رفتار کاربردي ، روش تيچ ، روش ارتبـاط بـا تبـادل تصـوير،

 ٢

روش داستان هاي اجتماعي ، روش Floor Time ، روش يکپارچکي حسّي ، روش هاي درمـاني مکمّـل و روش هـاي رفتـار درمـاني و بهبـود رفتار و... .(ولي زاده ، فاطمه ،١٣٨٨). 

در اينجا به روش تيچ ، روش داستان هاي اجتماعي ، روش سامانه هاي ارتباط با تبادل تصوير و روش هـاي درمـاني مکمّـل اشـاره مـي

شود. 

١-٤. روش تيچ :

اين روش اولين روشي بود، که در آمريکا براي کودکان اوتيسم ( درخودمانده ) به کارگرفته شـد.تيچ ١ سـرواژه ي عبـارت : « درمـان و آمـوزش کودکان درخودمانده و داراي ناتواني هاي ارتباطي مرتبط با اين بيماري » است .در اين روش اعتقاد براين است که محيط زندگي کودک بايد با او سازگار شود، نه اينکه کودک با محيط سازگار شود. در اين روش از شگرد خاصي استفاده نمي شود. بلکه برنامه ي درمـاني براسـاس سـطح عملکرد کودک پايه ريزي مي شود. توانايي هاي کودک براساس معيارهاي آموزش رواني بررسي مي شود وشگردهاي درمـاني جهـت بهبـود ارتباط ، مهارتهاي اجتماعي و سازگاري طراحي مي شوند و به کودک کمک مي شود تا با محيط اطراف خـود بهتـر تعامـل نمايـد و بـه درک بهتري از رفتارهاي آشنايان خود برسد.( اصلاني ، زهرا،١٣٨٥). 

٢-٤.روش داستان هاي اجتماعي :

اين داستان ها براي آموزش مهارتهاي اجتماعي به کودکان اوتيسم ( درخودمانده ) آماده شده اند. با استفاده از اين داستان ها به کودک آمـوزش

داده                            مي شود که چگونه احساسات ، منظورو برنامه هاي ديگران را درک کند.دراين روش يک داستان ، يک موقعيت و شرايط خـاص ،

با اطلاعات فراوان تهيه شده است ، که به کودک از راه گوش کردن به آن کمک مي شود تا بفهمد چه جواب يا واکنش مناسبي را بايد از خود

نشان بدهد. اين داستان ها معمولاً از سه جزء اصلي تشکيل مي شوند: 

١. اطلاعاتي در مورد افراد داستان ، مکان و اجزاي آن . 

٢. احساسات و افکارافراد داستان .

٣. جواب ها و واکنش مناسبي که بايد وجود داشته باشند.

اين داستان ها بايد براساس نياز کودک براي او خوانده شوند و حتماً بايد از قول اول شخص مفرد و درزمان حاضر باشند. اين داستان ها در صورت همراهي با تصاوير و موسيقي مي توانند تأثير بيشتري داشته باشند.بايستي داستان هاي فراهم شده به گونه اي باشند که ، نقاط ضـعف کودک را تصحيح کنند.مثلاً کودکي که از شرايط خاصي ترس دارد و يا اينکه در او ايجاد فشار رواني مي کند بهتر است داستان هاي مناسـبي در مورد اين شرايط براي او گفته شود.( ولي زاده ، فاطمه ،١٣٨٨). 

٣-٤.روش سامانه هاي ارتباط با تبادل تصوير:

يکي از مهمترين مشکلات کودکان اوتيسم « درخودمانده » عدم توانايي در ارتباط مي باشد. برخي از کودکان درخودمانده ممکن است صـحبت کردن را بياموزند وبرخي نيز ممکن است هيچ گاه قادر به اين کار نشوند.در اين روش برپايه اصول تحليل رفتارکاربردي ، به کـودک آمـوزش

١ .TEACH

 ٣

داده مي شود که چگونه بتواند نيازهاي خود را از راه دادن تصاوير برآورده کند.اين روش ، روش مناسبي براي شروع گفتار و برقـراري ارتبـاط درکودکاني است ، که قادر به صحبت کردن نمي باشد.( ولي زاده ، فاطمه ،١٣٨٨). 

٤-٤.روش هاي درماني مکمل :

با وجود اينکه تشخيص زودهنگام و درمان زودهنگام اوتيسم « درخودماندگي » بهترين روش در کمک به اين کودکـان و درمـان آنهاسـت ، امّـا برخي از والدين و پژهشگران معتقدند که روش هاي درماني مکمل ديگري نيز وجود دارد، که مي توانند ارتبـاط کـودک بـا دنيـاي اطـراف و سايرين را بهبود بخشيده و رفتارهاي آنها را بهتر کنند. از انواع اين درمان ها مي توان به « موسيقي درماني »، « هنر درمـاني »و « جـانور درمـاني » اشاره کرد، که مي توانند به صورت فردي با کودک کارشوند و يا در مراکز مخصوص به صورت جمعي مورد استفاده قرار گيرنـد. در تمـامي اين روش ها افزايش قدرت ارتباط ، بهبود روابط اجتماعي و افزايش اعتماد به نفس امري مشترک مي باشـد. همچنـين ايـن روشـها کمـک مـي کنند تا کودک بتواند، رابطه ي بي خطر

و مفيدي را با درمانگر خود برقرار کرده و با او مأنوس شود. در اينجا بطور اجمالي به ارائه توضيحات مختصري در ارتباط با انـواع روش هـاي

درماني مکمل مي پردازيم : 

الف ) جانوردرماني :

اين روش معمولاً شامل شنا با دلفين ها و اسب سواري مي باشد. در اين روش درماني معمولاً کودک توانايي هماهنگي ماهيچه ها و اندام هـا را بدست مي آورد، همچنين احساس دوست داشتن و اعتماد به نفس نيز از فوايد اين نوع درمان است . ( ولي زاده ، فاطمه ،١٣٨٨). 

ب) هنردرماني :

براساس تعريف انجمن هنر درماني آمريکا، هنر درماني عبارت است از درمان آشفتگي هاي رواني ازطريق واسطه هاي هنري ، که بـا ايـن روش درمان جو مي تواند درون فرد را آشکار کرده و به درمان گر کمـک کنـد، تـا آنچـه را کـه ارائـه نمـوده ، مـورد ارزيـابي قـرار دهـد.( خـوش کنش ،١٣٨٥). 

انجام فعاليت هاي خلّاق با استفاده ازمواد و روش هاي هنري ، ديداري و شنيداري را هنردرماني مي گوينـد.(ويليامز،٢٠٠٧؛ ترجمـه بـه پـژوه و همکاران ،١٣٨٦). 

هدف از اجراي فعّاليت هاي هنردرمان گرانه ، رشد هوّيت ، شخصيت و نيز برانگيختن احساس موفقيت در کودکان ، از طريق ابزارهاي ابتکاري خودمحوراست . هنردرماني مستلزم توجه به نيازهاي رواني بيماران ، تفسير، نياز به آزادي ، اظهار وجود و آرامش است و برهمين اساس نيازمند توجه به جزئيات مهارت هاي هنري نيست وفعاليت ها و توليدات هنري را نه به خاطر رويکرد زيبايي شناسانه ي آنها، بلکه به دليل نقش روان کاوانه و درمان گرانه شان موردتوجّه قرار مي دهد.(صادقي سياح ، علي ، ١٣٩١).

 ٤

ج) موسيقي درماني :

 موسيقي درماني با خلق تغييرهاي مثبت در رفتار انسان ، به عنوان يکي از روش هاي بي نظير و منحصر به فرد در پيشبرد زندگي هاي شخصي مي باشد. موسيقي درماني به ويژه ، در توسعه و درمان گفتار بيماران نيز اثرهاي مفيدي دارد. کمبود شـديد ارتبـاطي کـه در بـين کودکـان مبـتلا بـه درخودماندگي مشاهده مي شود، با تکنيک هاي موسقي درماني ، باعث تسهيل درمان مي شود و نيز عامل ايجـاد تجربيـات خـارجي در افـراد، آموزش مهارتهاي اجتماعي و سهولت در درک مفاهيم اجتماعي مي شود. 

موسيقي خلّاقيت فرد را تسهيل مي کند و رضايت هيجاني افراد را افزايش مي دهـد.افراد مبـتلا بـه اوتيسـم توانـايي لازم را در پاسـخ يـا واکنش مناسب نسبت به محرک ها را ندارند. از اين رو بسياري از محققّين ها براين عقيده اند که بايد اين حس آنها را از طريق موسيقي تقويت نمود. محيط هاي موسيقي درماني براي بيمار آزادي هايي را فراهم مي کنند، که در نتيجه اين آزادي ها بيماران مي توانند آزادانه محرک هايي را مانند فرياد کشيدن ، سر وصدا کردن و به صدا درآوردن ابزار موسيقي داراي سرو صداي زياد ويا محرک هاي ترس ، تهديـد و تلافـي و... را تجربه کنند. همچنين موسيقي درماني سبب مي شود بيمارخودش را کشف کند و نيز راهي را که براي درمان خود انتخـاب کـرده اسـت درک نمايد.( رحماني ، مرضيه ،١٣٨٤). 

موسيقي درماني براي کودکان مبتلا به اوتيسم « درخودماندگي » به عنوان وسيله و رسانه اي طبيعـي و غيرکلامـي ، مفيـد اسـت .همچنين مهمتـرين مسأله در موسيقي درماني افراد مبتلا به اوتيسم اين است که ، کليه ي تجربيات موزيکال را براي درمان آنها سازماندهي کنند. اگر چه واکنش ها به علت مشکلات زباني محدود مي شود، اما ارتباطات اجتماعي گرم تر و صميمي تر مي شود.

براي کودک درخودمانده بسيار جالب و لذّت بخش است ، که کلاسش را با خوانـدن آهسـته ي يـک آواز تـرک کنـد. اگـر بيـرون از کـلاس موسيقي هم اين واژه ها را بشنود و تکرار کند، سهم مهمّي در آموزش بالقوه زبان در او خواهد داشت .( رحماني ، مرضيه ،١٣٨٤). 

٥ . روشهاي کاربردي در آموزش کودکان و دانش آموزان داراي اختلال اوتيسم « درخودمانده »:

آموزش کودکان داراي اوتيسم « اختلال درخودماندگي » بايد زود آغاز شود و فشرده و پايدار باشد. بايد يک شناخت کلي از علايق ، ويژگي ها و خصوصيات رفتاري دانش آموز در دست باشد تا در آموزش هر چه بهتر کودک به مربيان کمک نمايد. مداخله به صورت سـاعاتي در روز، کارآمد نيست . کارآمدترين روش آموزش ، زماني که فرد نوزاد يا نوپاست ، آغاز مي شود. اين نوع آموزش بايد دست کم بيست و پنج سـاعت در هفته ، در تمامي طول سال و درمحيط هاي چندگانه ( مدرسه و خانه ) اعمال شود و والدين را نيز در برگيرد. اين برنامه به طور فشرده و مداوم ، براي کمک بـه کـودک در غلبـه بـر بزرگتـرين نـاتواني وي يعنـي « نـاتواني در برقـراري ارتبـاط کارآمـد» متمرکـز اسـت .( عليـزاده ،حميـد و همکاران ،١٣٨٨،ص ٥٦٨). 

محققان دريافته اند که دانش آموزان داراي اختلال هاي طيف درخودمانده « اوتيسم »، نيازمند برنامه ريزي آموزشي براي پوشش دادن

به بسياري از زمينه هاي زير مي باشند: 

ميل به يکنواختي ، آگاهي اجتماعي محدود شده ، دامنه ي محدودي از علايق ، مشکلات تمرکز روي اسباب بازي ها وصـورت افـراد، يـا نشـانه هـــاي فــراهم کننــده اطلاعــات ، همـــاهنگي حرکتــي ضــعيف ، مشــکلات تحصـــيلي و آســـيب پـــذيري هيجــاني . ( عليــزاده ،حميــد و همکاران ،١٣٨٨،ص ٥٦٦). 

 ٥

به منظور توجه به اين ويژگي ها معلّمان بايد دقّت کنند که ، چگونه محيط يادگيري که آنها خلق مي کنند و راهبردهاي آموزشي که آنها برمي گزينند، رشد دانش آموز را تحت تأثير قرار خواهد داد. پيشنهادهاي ويـژه بـراي ترغيـب موفقيـت دانـش آمـوز اوتيسـم « درخودمانـده » از ايـن

قراراست : 

 براساس قواعد پايدار، محيط قابل پيش بيني خلق کنيد. 

 به دانش آموزان بياموزيد که چگونه نشانه هاي اجتماعي را بخوانند و به آنها پاسخ دهند. 

 سايردانش آموزان کلاس را به برقراري رابطه با دانش آموز داراي درخودماندگي « اوتيسم » تشويق کنيد. 

 براي درگيري در بحث ها ويا فعاليت هايي که در محدوده علايق فرد قرار دارند قواعدي خلق کنيد.

 از تقويت مثبت با ساختار، براي شکل دهي به رفتارها وتعامل هاي اجتماعي استفاده کنيد.

 تکاليف آموزشي را به مؤلفه هاي معني دارتقسيم کنيد و براي راهنمايي دانش آموز، محرک بيروني آشکار فراهم کنيد.

 به دانش آموزان ، راهبردهاي سازگاري بياموزيد، تا هنگام روبروشدن با استرس يا اضطراب از آن استفاده کننـد. ( عليـزاده ،حميـد و همکاران ،١٣٨٨،ص ٥٦٦).

 از شيوه هاي تطابقي و راهبردهايي براي جبران ناتواني هاي بارز کودک استفاده کنيد. مثلاً زماني که آموزش نوشتن با دست ممکـن نيست از صفحه کليد استفاده کنيد.( شجاعي ،١٣٨٦).

٦ . شيوه ي تدريس ساخت دار در آموزش کودکان درخود مانده :

تدريس ساخت دار، شيوه اي عالي براي سازماندهي کلاس و مناسب ساختن فرايند آموزش با ويژگي هاي کودکان درخودمانـده مـي باشـد، در اين شيوه انتظارات مشخص شده براي افراد درخودمانده روشن مي شوند. اين روش شيوه اي براي ساخت دادن بـه برنامـه هـاي آموزشـي ، باتوجه به مشکلات ، مهارتها و علايق افراد درخودمانده مي باشد. و به جاي قضاوت درباره تناسب و سازگاري دانش آموز با برخـي نُـرم هـاي شناختي و اجتماعي آشکار و مبهم تأکيد بر فهم و مواجهه با نيازهاي فردي دارد، بـراي مثـال بسـياري از کودکـان درخودمانـده مهـارت هـاي ديداري شان از مهارت هاي شنيداري آنها بسيار قوي تراست . تدريس ساخت دار با ارائه اطلاعات و آموزش ها به صـورت ديـداري ، فرصـت استفاده از اين نقطه قوّت را براي آنها فراهم مي آورد. اطلاعات ديداري ، مسايل را براي افراد درخودمانده معني دارتر ساخته و عملکرد آنها را مستقل ترمي سازند. هدف اصلي تدريس ساخت دار افزايش استقلال و مديريت رفتار به وسيله ي درنظر گـرفتن مهارتهـاي شـناختي ، نيازهـا و علايق افراد درخودمانده و مناسب سازي محيط براي آنها مي باشد. اگر موفق به اين کار شويم ، استفاده از تـدريس سـاخت دار باعـث تسـهيل آموزش و يادگير ي اين افراد مي شود.(زرافشان ، هادي ، ارسلاني ، اکرم ،١٣٨٩). 

٧. کمک به کودکان داراي اختلال اوتيسم براي مطالعه و کتاب خواني :

اين مسأله که بچّه هاي اوتيسمي هم مطالعه کنند و با کتاب سرگرم شوند، امري محال نيست . کارشناسان براي تحقق اين امر به والدين و مربيـان

کودکان اوتيسمي توصيه هاي زير را ارائه مي کنند: 

١. کودک را کنار خود نشانده و باهم به کتاب و تصاويرآن نگاه کنيد. اين کار را به مدت سه روز، در دو نوبت ٢٠ دقيقه اي تکر ارنماييد. 

 ٦

٢. وقتي کودک در حال غذا خوردن است ، با فاصله کمي از او نشسته و کتاب بخوانيد. 

٣. وقتي کودک در اتاق مي دود، شما با صداي آهسته کتاب بخوانيد. کودک را به آرامي نشانده و برايش کتاب بخوانيد. 

٤. اگر کودک به شخصيت کارتوني خاصّي علاقه مند است ، از کُتب يا تصاوير آن فرد استفاده نماييد. به تدريج بلندي صـدايتان را بيشـتر کنيد و اگر کتاب شعر است ، اشعار را به صورت آهنگين بخوانيد. 

٥. ساعات منظمي را براي مطالعه در نظر بگيريد، اما براي کتاب خواني کودک پافشاري نداشته باشيد. 

٦. وقتي کتاب مي خوانيد، بلندي صدايتان کمتر از حالت طبيعي باشد. 

٧. اولين کتابي که براي مطالعه انتخاب مي کنيد، ساده و کوتاه باشد. 

٨ . زماني که کودک روي تصاوير کتابش اشاره نموده ، تشويقش کنيد که نام آنها را بگويد. 

٩. در طول روز روي نوشته هاي روزنامه يا اشياي ديگر اشاره کنيد و آن را براي کودک بخوانيد. 

١٠. کتابي با تصاوير اشياء و مشاغل و يا حيوانات تهيه نماييد، که در زير هرتصوير نام آن ها نوشته شده باشد.( اسدي ، معصومه ، ١٣٩١). 

٨ . توصيه هاي براي بهبود کودکان اوتيسمي :

براي بهبود رفتارهاي اجتماعي دانش آموزان اوتيسمي توصيه هاي زيرارائه مي شود: 

١. به آنان بياموزيد که چگونه با ديگران بازي کنند و با آنها همراه شوند. 

٢. به آنها کمک کنيد تا هيجانات وعواطف خود را بشناسند و بر زبان آورند. 

٣. اين کودکان را تشويق به دوستي با همسالان خود بکنيد. 

٤. براي افزايش آگاهي اجتماعي آنها از وسايل کمک آموزشي استفاده کنيد. 

٥. براي افزايش مهارت هاي گفتاري آنها، عبارات مناسبي را براي شروع گفتگو به آنها بياموزيد. 

٦. از شرايط اضطراب زا که احتمال دارد مانع گفتار آنها شود بکاهيد.(اسدي ، معصومه ، ١٣٩١،ص ١٤). 

٩ . روش تحقيق :

روش تحقيق حاضر کتابخانه اي مي باشد که با بهره گيري از مراجع و منابع مختلف و مقالات تحقيقي و پژوهشي به گـردآوري اطلاعـات لازم در اين زمينه پرداخته شده است . 

١٠. نتيجه گيري :

با توجه به مباحث مطرح شده مي توان نتيجه گرفت که توجه به اختلال اوتيسم و شناسايي و درمان آن يک امر واجب و ضروري مي باشد. بايد ويژگيها، خصوصيات و مشکلات خاص و ويژه افراد مبتلا به اختلال اوتيسم را شناسايي کرد و براساس نوع مشکلات اين کودکان براي درمـان آنها، روش هاي ويژه و مخصوص به آن را پيدا کرد، که در اين راستا بهره گيـري از روشـهاي کارآمـد و روزآمـدي ماننـد: روش تـيچ ، روش

 ٧

داستان هاي اجتماعي ، روش سامانه هاي ارتباط با تبادل تصوير و روش هاي درماني مکمل ، بسته به نوع بيماري ، مي توانند بسيار مفيـد و مـوثر باشند. همچنين از جمله موارد مهمي که

درکمک به کودکان و دانش آموزان مبتلا به اختلال اوتيسم بايد مورد توجه قرار گيـرد، آمـوزش زود هنگـام ، بـه موقـع و مسـتمر در کودکـان داراي اين اختلال است . بايد محيط آموزشي و راهبردهاي آموزشي ، که از طرف معلمان اين دانش آموزان انتخاب مي گردد، به رشد و پرورش آنها کمک نمايد. از جمله اينکه بايد به علايق اين کودکان توجه شود، از تقويت مثبت در آموزش آنها استفاده گردد، راه هـاي سـازگاري بـا محيط اطراف و جلوگيري از اضطراب و استرس در آنها تقويت شود و از تدريس ساخت مند« ساخت دار» کـه برنامـۀ آموزشـي را متناسـب بـا مشکلات و مهارتها و علايق افراد درخودمانده سازماندهي مي کند، استفاده نمود، تا به پيشرفت آموزشي و بهبود يادگيري هـا در ايـن طيـف از دانش آموزان ياري و کمک شود و آنها را براي زندگي آينده در جامعه آماده نمود. 

مراجع :

اسدي ، معصومه .(١٣٩١). کودکان اوتيسمي هم آموزش پذيرند.روزنامه جام جم : جامعه ،شنبه ١٩ فروردين . 

اصلاني ، زهرا.(١٣٨٥). آشنايي با روش تيچ . تعليم و تربيت استثنايي .٥٣-٥١. 

براهني ، محمدنقي ، باطني ،محمدرضا، سيف ، علي اکبر و ديگران .(١٣٦٨). واژه نامه روانشناسي و زمينـه هـاي وابسـته . تهـران : فرهنـگ معاصر. 

برديده ، محمدرضا.(١٣٧٧). اوتيسم و اختلالات شبه اوتيستيک . شيراز: نشر ساسان . 

بهرامي ، غلامرضا، معنوي ، عزالدين .(١٣٧٠). فرهنگ لغات و اصطلاحات چهارزبانه روانپزشکي . انتشارات دانشگاه تهران . 

پورافکاري ، نصرت اله .(١٣٧٣). فرهنگ جامع روانشانسي - روانپزشکي . تهران : فرهنگ معاصر. 

حميد رضا، پور اعتماد -خوشـابي ،کتايون .(١٣٨٦). بررسي کارآيي رفتار درمانگري فشرده ، بر کودکان مبتلا بـه درخودمانـدگي

.نشريه : روان شناسي ، تابستان - شماره ٤٢ . 

دادستان ، پري رخ .(١٣٧٥). روانشناسي مرضي تحولي . تهران : ژرف . 

خوش کنش ، ابوالقاسم .(١٣٨٥).هنردرماني : تعريف ، تاريخچه ، روش شناسي و سنجش . مجموعه مقـالات اولـين کنگـره هنردرمـاني در ايران . 

رحماني ، مرضيه .(١٣٨٤). موسيقي درماني در کودکان درخودمانده . علوم تربيتي : تعليم و تربيت استثنايي .مردادماه ، شماره ٤٤. 

زرافشان ، هادي ، ارسلاني ، اکرم .(١٣٨٩). تدريس ساخت دار راهبردهايي براي حمايت از دانش آمـوزان درخودمانـده . نشـريه : علوم تربيتي « تعليم و تربيت استثنائي » تيرماه - شماره ١٠٢ . 

شجاعي ، رويا.(١٣٨٦). درخودماندگي چيست . نشريه تعليم و تربيت استثنايي ، بهمن ماه ، شماره ٧٤ . 

صادقي سياح ، علـي .(١٣٩١). نقش هنر درماني درسازگاري تحصيلي ، اجتماعي و هيجاني کودکان داراي اخـتلال يـادگيري .

نشريه تعليم و تربيت استثنايي ، دي ماه ، شماره ١١٢. 

عليزاده ،حميد و همکاران .( ١٣٨٨). دانش آموزان استثنايي (مقدمه اي برآموزش ويژه ). تهران : نشر ويرايش . 

قهرماني ، مريم .(١٣٨٥). اوتيسم يا درخودماندگي . نشريه : تعليم و تربيت استثنايي ، تهران ، بهمن و اسفند، شماره هاي ٦٣-٦٢ . 

 ٨

گنجي ، مهدي .(١٣٨٨). آموزش و پرورش کودکان استثنايي ، تهران : نشر ساوالان . 

ملتفت ، قوام .(١٣٨٧). اختلال در خودماندگي ، راهنماي عملي براي والدين و مربيان . نشـريه تعلـيم و تربيـت اسـتثنايي ، آذر و دي ، شماره هاي ٨٥-٨٤ . 

ولي زاده ، فاطمه .(١٣٨٨). جايگاه دانش آموزان درخود مانده در آموزش و پرورش استثنايي . نشريه : علوم تربيتـي ، تعلـيم و تربيـت استثنايي ، خردادماه ، شماره ٩٠. 

ويليامز، فيليپ .(٢٠٠٧). فرهنگ توصيفي کودکان استثنايي . ترجمه به پژه ، احمد و همکاران ،١٣٨٦، تهران : انتشارات بعثت . 

National Autism Association(2004). Available in: www. Naa. org.